Stand:
Vertaald uit het Duits; bij verschillen geldt de Duitse versie.
Onder de Dom
Opgravingen onder bijna de hele Dom
Onder de Dom van Keulen strekken zich ongeveer 4.000 vierkante meter opgravingen uit, die bijna de hele huidige kerkvloer onderschragen. Er wordt sinds 1946 gegraven. Het domkapittel (Domkapitel), dat de Dom beheert, rekent de opgravingen onder de Dom tot de omvangrijkste kerkopgravingen in Duitsland.1
Zo kun je ze zien: alleen tijdens een vooraf geboekte speciale rondleiding „Ausgrabung” (opgravingen) van het DOMFORUM, het bezoekerscentrum tegenover het hoofdportaal. Een extra bezichtigingsticket heb je daarvoor volgens de boekingspagina van de rondleiding niet nodig (stand 17 oktober 2026; alle rondleidingen onder Bijzondere rondleidingen). Het domkapittel rekent de opgravingen tot de bijzondere zones; daar worden volgens zijn regels geen audio- en video-opnamen gemaakt.2,
Laag 1: de Romeinse stad
De Dom staat op een Romeinse stadswijk: eronder werden verwarmingsinstallaties, muurschilderingen, mozaïeken, kanalen en zuilengangen gevonden. Delen van de Romeinse stadsmuur liggen onder het transept en de sacristie.1
Of er al in de tijd van de eerste bekende bisschop van Keulen, Maternus (vermeld in 313), op deze plek een bisschopskerk in een Romeins woonhuis lag, is volgens het domkapittel mogelijk, maar niet te bewijzen.5
Laag 2: de Frankische kerk
Uiterlijk vanaf het begin van de 6e eeuw stond op de plek van de Dom een groot kerkcomplex – het doopvont uit de tijd rond 500 is nog op zijn oorspronkelijke plaats bewaard. Het achthoekige bekken ten oosten van het domkoor behoort tot de oudste getuigenissen van het christendom in het Rijnland.5,
Onder het koor werden graven uit de Frankische tijd gevonden, waaronder dat van een jonge vrouw en dat van een kleine jongen. De grafgiften waren ongewoon rijk; ze zijn nu tentoongesteld in de Domschatkamer (Domschatzkammer). Omdat begraven binnen de Romeinse stadsmuur normaal verboden was, zijn ze volgens het domkapittel alleen te verklaren in de nabijheid van een kerk.1,
Laag 3: de Oude Dom
Vóór de gotische Dom stond hier een enorme Karolingische kerk, de Oude Dom (Alter Dom) – gebouwd rond 800, ingewijd in 873. Hij was volgens het domkapittel ongeveer 100 meter lang; zijn westapsis met een doorsnede van ongeveer 12 meter ligt nu onder het gotische schip. Een afbeelding van de Oude Dom rond 1025 is overgeleverd in de Hillinus-codex.5,
In dit gebouw kwamen in 1164 de relieken van de Driekoningen (de Wijzen uit het Oosten) uit Milaan aan – ze maakten Keulen tot een van de belangrijkste bedevaartsoorden van Europa.5
Het einde kwam in 1248: bij voorbereidende sloopwerkzaamheden aan het oude koor brak brand uit, die de Oude Dom beschadigde. In hetzelfde jaar, op 15 augustus, werd de eerste steen gelegd voor de gotische nieuwbouw.8 Ook een vereerd Mariabeeld uit Milaan ging volgens het domkapittel bij de brand verloren; de huidige Milanese Madonna (Mailänder Madonna) verving het waarschijnlijk.9
Laag 4: de gotische funderingen
Sommige pijlerfunderingen van de gotische Dom reiken tot 16 meter diep. In de opgravingen is af te lezen in welke volgorde er werd gebouwd. Daar staat ook het voorlopige westportaal van de onvoltooide gotische Dom – ondergronds, dicht bij zijn oorspronkelijke plek, weer opgebouwd.1
Ernaast: het Romeinse Keulen in het museum
Het Römisch-Germanisches Museum (Romeins-Germaans Museum) aan de Roncalliplatz wordt gerenoveerd. Volgens de stad Keulen (31 augustus 2026) is de hoofdaannemer met de werkzaamheden in het gebouw begonnen; de renovatie moet in het derde kwartaal van 2030 klaar zijn, daarna kan het museum aan de Roncalliplatz weer opengaan.10 Het museum schrijft zelf (stand 4 november 2026): „Das Museum am Roncalliplatz ist wegen Sanierungsarbeiten geschlossen.” (het museum aan de Roncalliplatz is wegens renovatiewerkzaamheden gesloten; eigen vertaling). Zijn tentoonstelling toont het in het Belgisches Haus aan de Cäcilienstraße.11
De opgravingen onder de Dom zie je tijdens de opgravingsrondleiding van het DOMFORUM (ca. 90 minuten, vanaf 16 jaar)3 – meer onder De Dom ontdekken; andere bezienswaardigheden op loopafstand onder Rond de Dom.
→ Verder: In de Dom – rondgang · Bouwgeschiedenis